VLEUGELLAM
Moritz Ebinger
In de stad
die geen echte stad is maar een samenvoegsel van 7 dorpen waarin
ik woon en werk, smeult sinds lange tijd een conflict rondom
een Kunstwerk, ofwel De Vleugels van Lucien den Arend. Sommige
menen dat het conflict nu is opgelost. Bijvoorbeeld de buurtbewoners,
die op de dag dat het beeld in 1987 werd geplaatst meteen een
comité oprichtten om het weg te krijgen. Of de Noord-Hollandse
Welstandscommissie die ruim een jaar later alsnog adviseert
vooral geen vergunning af te geven voor het reeds geplaatste
object. Of de drie bezwaarmakers - een behoudstichting voor
oude, groene, houten huizen, de ondernemersvereniging Rondje
Koog en de secretaris van de locale PvdA-federatie. Of het Rijk
dat deze kunst cadeau deed in verband met de aanleg van geluidsschermen.
Maar zeker burgemeester Ruud Vreeman van Zaanstad, die kort
na zijn aantreden in zijn nieuwjaarstoespraak van 1999 zijn
politiek lot verbond aan het verwijderen van het omstreden kunstwerk.
"Ik zal hier niet vertrekken voordat de vleugels weg zijn."
Victory, zoals het beeld in de loop van de jaren plotseling
werd genoemd. Maar is het conflict wel opgelost? Lucien den
Arend vindt van niet, zo meldt hij in een interview in het Noord-Hollands
Dagblad. "Het is niet leuk dat Victory weg moet," zegt hij teleurgesteld.
"Dit loopt al een hele periode en nu is het dan zover. Ik heb
besloten toe te geven. Ik hou niet zo van vechten. Ik vind het
wat onplezierig dat de burgemeester populair wil zijn bij de
bevolking."
Als kunstenaar vind ik dat het op zo'n manier helemaal niet
is opgelost. Eerder is het kind met het badwater, in de Zaan,
weggegooid. In mijn optie mag een burgemeester over kunst alleen
maar positieve besluiten nemen. Zoals de Franse president Pompidou
zo maar ineens besloot dat er een kunstmuseum moest komen midden
in Parijs. De burgemeester had er beter aan gedaan als hij met
dat kunstwerk ook de snelweg had laten verdwijnen en had uitgeroepen:
op die plaats moet nu eindelijk een kunstmuseum voor Zaanstad
gebouwd worden.
Dit in autolobbyland niet zo realistische
voorstel zou makkelijker uitgevoerd kunnen worden wanneer het
museum om de snelweg heen gebouwd werd. Zodat je met 120 km
per uur langs kunst flitst, of staand in de file naar geluidskunst
luistert.
Op het dak van dit bijzondere kunstmuseum
zie ik dan de eerste, enige goede versie van De Vleugels staan;
die van de schetstekening van destijds. Liefst gecombineerd
met het andere smeulende kunstconflict van Zaanstad, het beeld
van De Houtwerker door de Joegoslaaf Miletic, dat paradoxaal
genoeg onlangs, na bijna een halve eeuw verzet van de politiek,
dankzij de vasthoudendheid van de bevolking toch nog werd geplaatst.
Terug naar De Vleugels. Dat werk was door
de kunstenaar destijds bedoeld als aanklacht tegen de aanleg
van een snelweg over de Zaan en dwars door een woonwijk. Het
gros van de bewoners klaagde niet over de aanleg van de snelweg,
maar richtte alle gram op een het uitzicht ontnemend beeld.
Nu het beeld weg is hebben ze vrij zicht op het viaduct. Als
Zwitser, opgegroeid in een tijd dat (mede) mijn jeugdbeweging
de bergen wilde neerhalen om uitzicht te krijgen op de Middellandse
zee, voel ik mee met de bewoners die nu op het viaduct uitkijken.
Want toen ik nog langs het kunstwerk kon fietsen viel het mij
altijd al op hoe lomp en weinig fragiel het werk was uitgevoerd.
Het meest sprankelende eraan was nog dat het als vrijplaats
door wildplakkers was geannexeerd. Waarschijnlijk was het ook
de plek waarachter veel vrijers ongezien hun eerste erotische
ervaring opdeden.
Lucien den Arend, Victory, Ontwerpschets, 1987
Als kunstenaar ben ik daarentegen begaan met
alle kunstenaars van wie het werk door niet vaklieden zomaar
wordt weggepest. De kunstenaar zit niet te wachten op - in het
beste geval - verfijnd erbarmen van een overheid. De overheid
- inclusief een burgemeester - is er juist voor om op te komen
voor waarden die zichzelf niet kunnen verweren, waar de kunst
o.a. voor staat. Alsmede poëzie,muziek, literatuur, liefde,
vrede of vogels. Beste Ruud Vreeman, beste burgemeesters, dit
soort blunders zijn alleen nog goed te maken als elk verwijderd
kunstwerk wordt vervangen door een kunstmuseum. Moge de dertiende
stad van Nederland hierin nu het voortouw nemen.
Lucien den Arend, De Vleugels, Zaandam, 1987
Moritz Ebinger
